Babamın Hikayeleri

Yaslı gittik şen geldik diye bir marş vardı. İşte pansiyon öyle,  pansiyon gurbetin ilk durağı,  önce sözü edilir neden sonra  hazırlık, okul açılacak gün yaklaşır , evde telaş heyecan gitti gidiyor ve son akşam yemeği ,  bir pazartesi sabahı  bir büyükle birlikte  memleketen  çıkılır,  yol şose , mesafe 60 km.  süre iki buçuk saat  sonra şehire varılır,  oradan  yaslı endişeli şekilde okula  ulaşılır.  Eşyalar pansiyona teslim edilir. Öğrenci sınıfına gidecek  ya  artık ayrılık zamanıdır;  yâni bu okuma dedikleri çokmu lüzumlu idi diye  düşünülür, okul koridorunda  hüzün içinde ayrılırlar. Baba akşam evde olacak , aile sofranın çevresinde yine toplanacaklar, kendisi olmayacak, keşke ben de onlarla olsam  diye gönlünden geçer.

İlk pansiyon akşamı yeni gelenler için  sıkıntılıdır.  Orta okulda beraber oldukları üç beş kişi  de gelmiştir,  birbirleri ile  teselli  olurlar.   Başka yerden gelenlerde aynı durumda.  Büyükler onlarla  “Ana kuzusu.” diye alay ederler.  İlk pansiyon haftası buruk geçer.  Bir müddet sonra ümit doğar, Cumhuriyet bayramı tatili,  önce tatil izni çıktı çıkıyor rüzgarı eser,  sonra  izin çıkar. İşte o zaman neşe içinde  eve dönülürdü.  Otobüs muavinleriyle zaten haber ulaştırılmıştır.  Bir hazırlığın üzerine varılır, mutluluk şenlik olurdu.

1940lı yıllar ilçe büyük nüfus  onbeşbin kadar ,  üç ilkokul var  birisi üç sınıflı yetiyor.  1950 li  yıllara doğru ortaokul öğretime başlamış.  İleri gelenler kuvayı milliye ruhu ile  altı sınıflı ortaokul bınası yaptırmışlar. Birde albüm çıkarmışlar.  Şunlar uğraştılar, şöyle oldu, böyle oldu.  Temelden inşaattan fotoğraflar,  sonra ihata duvarları arasında  sıvadan artan kum yığınları ortasında   bir bina fotoğrafı ,  işte bu ortaokul…  Hemen Ankaraya heyet siyasiler vs.  başarmışlar ki  bir müdür bir iki öğretmen  gelmiş okul açılmış.  ilkokul öğretmenleri ile takviye etmişler. öğrenim başlamış.

İlk başta kaç öğrençi kayıt yaptırmışsa  herkes biliyor , 1950 den sonra Demokrat Parti diye öğrenci sayısı artmış.  1956 yılında üç sınıfta toplam 200 kadar öğrenci,  birinci sınıf iki şube …   Öğrenci  sayısı artmış  bir ümitle  fakat öğretmenler  oruç tutmayın…  Cumaya gitmeyin demeye… devam ediyorlar..

Lise ve dengi okullar   sadece il merkezinde bulunuyordu. Nüfusun çoğunluğu kırsal kesimde  lise il merkezinde…  İlçeden kırsal kesimden  öğrenci okutmak için  gelenler durumları iyi ise, yer bulabilirlerse ve üç   taksitle yıllık  450 lira verebiliyorlarsa ,  şartlarını da dolabtır pijama havlu terliktir, yerine getirebiliyorlarsa   pansiyonda çocuklarını okutabiliyorlardı. Bu o günler için pek güç yetirilebilecek bir şey değildi…

1956-59 yılları Pansiyonu ,  lise ve ortaokul için ,  160 öğrenci kapasiteli; pansiyonda öğrencilerin bir kısmı parasız yatılı, leyli meccani denilirdi onlara,  Devlet  Parasız Yatılı İmtihanını kazanmışlar veya  Balkanlardan muhacir olarak gelen göçmenlerin çocukları bunlar…Elbise gömlek çamaşır ayakkabı çifte çifte  veriliyor giyiyorlar… Parasız yatılı öğrenciler  de bir eda  bir hava  var da;   aldıran yok,   herkes kendi  kendine  hemşerileri bir arada  başkası ile ilgilenen  yok.   İl merkezinde tek pansiyon,  kapasitesi binanın fiziki kapasite ile ilgili,  ancak bu bina ile  o kadar öğrenciye  hizmet verebiliyorlar. yer bulamayanlar evlere , sanat okulu öğrencileri de evlerde,   kenar mahallelerde  öğrenci ev tutabiliyor,  bir büyük  olacak başlarında,  bu aklı başında ileri sınıf öğrencisi  olabiliyor , daha ucuza geliyor.

Güzün okul açılıyor işte , öğrenci çıkıp geliyor, okula teslim oluyorlar, pansiyon lise binası müştemilatı içinde ,  ortaokula bitiştirilmiş kocaman bir yatakhane beş aks,  akslar arasında yarım duvar, ortada koridor ve koğuşlar; koğuşlar aynı düzende  yatak sayısı eşit.   Kalorifer yok ,  soba da yok. Yatakhane girişinde  bir lavabo  karşışında tuvaletler… Duş yok,   yıkanması gerekenler  sabah mütalaasına girmez hamama gider,  Koğuşların başında revir, Dolabhane bodrumda kapısı yatakhane kapısı yanında,  birkat aşağıya iniliyor, burada herkesin getirdiği  dolabı var, üstünde valizi. anahtarı cebinde…  Etüd ve mütalaa sınıfları  orta okul binasının  yatakhane ile hemzemin,  gündüz  ortaokul sınıflarının ders gördüğü dört sınıftan  ibaret,  üçü lise sınıfları için biri  pansiyondaki  ortaokul öğrencilerine ayrılmış…  Yemekhane  okul bahçesi seviyesinde  sınıflar arasında bulunan  ve  kötü hava şartlarında merasimlerin yapıldığı salonun altında ,  lise ve ortaokul binası arasında … Okul bahçesi  öğrenci sayısına göre küçük, bir voleybol sahası, bir kıyıda kooperatif kulubesi, ilerde çamaşırhane ve tuvaletler. Sigara içen öğrenciler o tarafta  yoğunlaşıyorlar, onlara “Keş” deniliyor.

Pansiyon proğramına göre öğrenci saat 6  da  kaldırılıyor. Bekçi  var,  son sınıflardan  bir mümessil var, sorumlu belletici var.  Kaldırıyorlar öğrencileri . 6.30 a kadar lavabo temizlik traş giyinme yatak düzenleme ,  dolaphane açıktır girilir çıkılır. Çamaşır günü her koğuşun ayrıdır,  günü ise çamaşır verilir.  Zilden önce mütalaada hazır olunur.  lise müdürü lojmanı bitişik.  Müdür titiz.  Sabah etüdü bir buçuk saat,  sıkılan olmaz herkes bir şeyle meşgul olur. Sekize doğru bir kıpırdanma  zil beklenir.  zille beraber yemekhaneye kahvaltıya inilir.  Sabah kahvaltısında daha çok zeytin veya peynir veya sanayağı reçel verilir, çok seyrek yumurta  çıkar.  masalar sekizer kişilik,  ekmek yeteri kadar,   çay su bardağı ile,  her  masaya büyük bir çaydanlık  demi suyu şekeri içinde … Kahvaltıdan sonra ders başlar, öğleden önce dört ders yapılır.

Saat 12 civarında öğle yemeği iki porsiyon,  iki karavana ile gelir, sekiz tabak vardır, öğrencinin birisi dağıtıverir,   çorba et ciğer balık sebze börek vs. verilir. Etler Amerikadan  “Marshal Yardımı”ndan gelmiş,.   Deponun kapısı yemekhaneye açılıyor,  görüyoruz kocaman sevimsiz butlar,  üzerinde kesildiği tarihin yazılı olduğu, 1948 yılından önce kesildiği söyleniyor.  Taskebab kızartma  çıkar yiyen olmaz dökülür.  Haftada iki gün  öğle yemeğinde  tatlı çıkar,  çarşamba hafif birşey komposto sütlaç,  cumartesi kadayıf tulumba cinsindendir. yokluk yıllarından çıkılmakta olduğundan  kimse daha fazlasını istemez ummaz. öğle yemeğinden çıkınca  bir koşu,  lise arka kapısına yakın bir yerden kalkan  ilçe arabalarının  muavinlerine dolaşılır. Ne var ne yok  öğrenilir. Muavinler de  haber hazırlamışlardır, birşey söylerler oradan camiye öğlen namazına…

Öğleden sonra iki  ders,  saat   15.30  gibi ders biter, gündüzlü öğrenciler giderler.  Yatılı öğrencilere çıkmamaları bildirilmiştir. işi olanlar öğrenciler dağılırken çıkar kapı kapanmadan dönerler.  kapı kapanmışsa ön kapıya dolaşır kalem defter aldık der girerler.  Okul bahçesinde mütala sınıflarında yukarı salonda  şurda burda   özellikle hemşeri öbekleri  birarada  vakit geçirirler.   16.30 da zil çalar dolaphane açılır. yarınki proğrama göre alınacak alınır, konulacak  konulur  girilir çıkılır.  Mütalaa sınıflarına  girer otururlar.   17 de mütalaa zili.  Ders çalışmaya başlarlar, bu mütalaada birde akşam safası vardır. Eğer akşam saat beşten sonra oluyorsa  sınıf pencerelerinde tül örtü yok …  Akşamın perde perde indiği grinin  mavinin  morun  tonlarıyle 15 -20 dakika içinde karanlığın bastığı müşahede edilir.  ders yapanlar ara ara camları takip eder   renklere  göz atarlar.  Mütalaa süresi yetmez bile,  etüd sürmekte iken  belletici koridorda vaziyet eder, içeri girmez , gürültü de olmaz , kimse de belleticiye birşey sormaz.

Akşam yemeği 18.30 da..  Kuru pilav,  nohut makarna,  patates bulgur pilavı sebze vs. iki porsiyon yemekten sonra  19.30 a kadar ara vardır. Her kuş alayı ile uçar derler.  Herkes alayını bulur  oyun sohbet, akşam namazı mutfakta,  kapı arkasında mutfak çalışanlarının namaz kıldığı seccadede kılınır.  Öğrenciye öncelik tanırlar.  Akşam yemek arasında belletici öğrencilerin arasındadır.  bir  gurub çevresini alır konuşurlar.

19.30 – 21.- İkinci mütalaadır.  Çalışma devam eder,  dersi hafif olan veya ders çalışmak istemeyenler hikaye roman birşey getirmişlerdir. veya  arkadaşlarının  birinden bir kitap eğlence bulur.  çoğunluk etütde gerektiği sekilde çalışır.  Mütalaa bitiminde de  derse devam eden olur. Herkes yattıktan sonra sakin bir şekilde çalışırlar.  İkinci mütalaa çıkışında dolabhane yatakhane açılmıştır, bir trafik başlar oraya oraya  koşarlar, bir de yatsı namazına.  Namaz sıranın üstünde  kıble belli…  Sonra pijama giyilir, diş fırçalanır kimi akşam traş olur,  21.30 da elektrik söndüğünde çoğu yatağında olur. bir iki geçiken de gelir  yatar , ses kesilir koğuş uykuya dalar.

Çarşamba gün öğleden sonra  ders olmaz, cumartesi günleri öğleden önce dört ders yapılır. çarşamba cumartesi günleri öğle yemeğinden sonra çarşıya çıkılır,    biraz dolaşılır  sonra falan kardeşler müessesesi falan sineması, filan kardeşler müessesi filan sineması   tabelayı böyle  asmışlar ,  biri lisenin yanında biri karşışında… Başka sinema da yok.   ses düzeni liseye ayarlanmış  aygıtları  güçlü  plakları ne ise koyuyor dinletiyorlar.  öğrenci matinası 14.30,  çarşamba iki film konulursa pansiyon öğrencisi pireleniyor  yoklama  yaparlarsa diye.   Çarşamba 17 de mütelaa başlıyor…    Cumartesi öğleyin de çarşıya çıkılır.  sonra çoğu sinemaya bir kısmı kahveye ,  akşam yemeği 18.30 da…   Yatma saatına kadar serbest, çalışan olmaz muhabbet , cız cinsi oyunlar  bir köşede öğrencinin birisi yüzünü buruşturur,  şarkı türkü söyler  başına birikirler.  iki sinemanın müzik yayınları net ulaşır. farkında olmaksızın  yayınlar şuur altına yerleşmiştir…  Yatakhane açıktır  Pijamasını giyenler yatakhanede vakit geçirirler.  kovalamaca yastık  atma …   Saatinde elektrik söner. gürültü daha sonra kesilir.

Pazar günü sabah kahvaltısı  yine sekizde , mütalaa yok.  Biraz uzatırlar o kadar,  çay soğur  kahvaltı biter.  Hafta içinde proğram yapılmıştır;  hamam kütüphane, istasyon, öğrenci evi, kale, havaalanı, bölge vs.  Öğle yemeğine kadar  ayrı,  yemekten sonra ayrı program,  ödev yazılı varsa  hemen başlanır. Tren istasyonu öğrenciyi meşgul eder,  Lokomotifler buharlı simsiyah yağlı kirli  görkemli  gürültülü,  duman buhar cabası,  manevra treni  geçen yük yolcu trenlerine  ilgi vardır. İstasyon yakın yokuş aşağı on dakika sürmez,Gar büyük çevre düzenli,  şu bu derken öğle olur. Hava alanına belediye otobüsü vardır. uçağın iniş saatine göre kalkar, öğrenciye indirimli  giden eksik olmaz. küçük bir alan  5 km mesafe  uçak gelir yolcu iner dönülür.  Beden terbiyesi bölge kapalı spor salonunda maç varsa haberi  gelir giden gider.   Kütüphane açık ,  sıcak öğrenciye ilgi alaka var, yer sıkıntısı yok. memur yardımcı olur.  Güzün baharın müsait olduğunda hazırlanılır patika yoldan  kaleye çıkılır, kaleden  şehir seyredilir, tesis yok  sığınak yok, bir bayrak direği, öğrenci yine de üç beş kere çıkar. Pazar günü bir ara hamama gidilir,  sat 17 de mütalaa başlar tatil biter.

Birde pansiyon ramazanı vardır. İftar sahur  toplu  yapılır, teravih birlikte kılınır.Heyecanlı olur, öğle yemeği akşam verilir, akşam yemeği ve sabah kahvaltısı sahurda verilir. Teravih için isim yazdırılır,  ilk yıl teravih mütalaa sınıflarının üst katındaki koridorda battaniyeler üzerinde kılındı. Teravihin ilk kılındığı gün   herkes katıldı, koridor doldu taştı sonra  oruc tutanların sayısından biraz azaldık.  bir  başka ramazanda topluca dışarı çıktık camileri gezdik,  bazı öğrencilerin  teravihe diye çıktığı kahveye gittiği   söylendi, o sene  hergün bir başka camiyi ziyaret ettik.  Her camiyede gidemedik. Kadir gecesi herkesin ilgi duyduğu camilere giderdik, bir defasında keçeciler camisine gittik, çarşıda bir cami,  büyük değil…  Cami doldu ilaveler doldu,  yukarıda kadınlar  ve aşağıda yukarıda kıyasıya yer kavgası…  Cami ramazan kadir gecesi dinleyen yok.   Kapı pencere açık duvarlardan ter iniyor.  kısa sürede herşey düzeldi,  teravih kılındı ders başladı. marifet iltifata tabidir deniliyor ya   kadir gecesi  dersleri  etkili olurdu. memnun kalırdık birşeyler alırdık. Kadir gecesi teravihten geldikten sonra  bize tarif edilen namazı kılmak için mütalaa sınıflarının sıralarını kıbleye çevirdik, tahtaya bilmeyenler için kadir suresini yazdık, kadir gecesi namazını kıldık.

Lise  ve ortaokul son sınıflarda o yıllarda  bitirme imtihanı vardı.Okulların kapanması ile birlikte lisede  biray  mezuniyet imtihanı yapılırdı,   son sınıflar ders yılı boyunca imtihana odaklanırlar, sözü açılınca kaygılanırlar,  öğretmenler korkuturlardı.  Haziran ayı sınavla geçerdi.  Diğer  öğrenciler  evlerine gider son sınıf öğrencileri mütalaa sınıflarına yayılır  gönüllerince ders çalışırlardı.  İki günde bir imtihan yapılır,  hazırlık  için  çalışma için müsait olurdu.  Bir de son gün veda gecesi yapılırdı. İdare son akşam yemeğine yemek salata tatlı meyve birşeyler ilave eder,  masalar birleştirilir veda başlar.. Artık lise mezunu oluyorsunuz , birçok imkanlarınız oluyor, askerde yedeksubaysınız,  üniversite size açık… Pansiyon bir ev aile burada beraber olduk,  yedi içtik kader birliği ettik,  fakat ayrılıyoruz işte… Birbirimiz unutmayalım..   Bunlar vedalaşırken  akla gelen söylenen  şeyler…  konuşmalardan sonra okul bahçesine çıkılır enstrüman olmaz ,  koro halinde  şarkı türkü söylenir, katılan katılır katılmayan dinler…  Terennüm teganni  biter, feryat  taşkınlık  başlar.   Ayrılık  zamanı   gelmiştir ertesi gün son sınav vardır,resim müzik cinsinden de olsa,  yinede sınavdır tadında bırakılır;   ayrılık nağmeleri  dinlediler ya bülbülü keşfetmişlerdir;    saat  yarıma  bir’ede  gelmiştir gurup  “Çile  bülbülüm çile” yi  mırıldanarak yatakhaneye yollanır.   Ertesi gün sınavı biten ayrılır…